Beeruhu Waa Mustaqbalka Dhaqaalaha Soomaaliya
• Bismillaahi Raxmaani Raxiim.
• Wasiirrada sharafta leh, marti-sharafta, mas’uuliyiinta kale dowladda, bah-wadaagta horumarinta, maalgashadayaasha, beeraleyda, ganacsatada, xubnaha ganacsiga gaarka loo leeyahay, Mudanayaal iyo Marwooyin — Assalaamu Calaykum Waraxmatullaahi Wabarakaatuh.
• Sharaf ayay ii tahay inaan idinkala soo qayb galo Shirweynaha 2-aad ee Qaran ee Maalgashiga Nidaamka Beeraha & Cunnada.
• Maanta waxaan idiinla imid farriin fudud oo cad.
Soomaaliya waa inay ka gudubtaa in ay cuntadeeda dibadda ka soo dhoofsato, una gudubtaa in ay gudaha ku soo saarto; sidoo kalena waa inay ka gudubtaa dhoofinta wax-soo-saar ceeriin ah (raw product), una gudubtaa dhoofinta wax-soo-saar warshadeysan oo qiimaha lagu kordhiyey.
• Beeruhu ma aha arrin-doceed dhinac ka ah dhaqaalaha Soomaaliya.
• Waa mid ka mid ah tiirarka Ibedelka Qaran ee dalkeenna.
• Waa meesha ay ku kulmaan sugnaanta cuntada, shaqo-abuurka, dhoofinta, horumarinta miyiga, dhimista saboolnimada iyo barwaaqada Qaranka.
• Sannado badan ayaynu ka hadalnay fursadaha iyo awoodda beeraha Soomaaliya.
Hadda waxaa la joogaa waqtigii aan u gudbi lahayn maalgelin.
• Maanta, qiyaastii 75 boqolkiiba baahida cuntadeenna waa la soo dhoofiyaa, halka qiyaastii 25 boqolkiiba oo keliya gudaha dalka laga soo saaro.
• Taas macnaheedu waa in maalin kasta qoysaska Soomaaliyeed ay cunayaan cunto lagu soo saaray meel kale, laga soo daabulay meel kale, laguna soo iibiyey lacag qalaad (foreign currency).
• Tani ma aha oo keliya dhibaato la xiriirta sugnaanta cuntada.
Waa dhibaato la xiriirta isu-dheellitirka lacagaha dalka (export & import). Waa dhibaato shaqo-abuur. Waa dhibaato maalgashi.
• Doollar kasta oo aynu ku bixino soo dejinta cuntada waa doollar ka baxaya dhaqaalaheenna.
• Laakiin haddii aynu cuntadaas gudaha ku soo saarno, isla doollarkaas wuxuu dhex wareegi karaa beeraley Soomaaliyeed, gaadiidle Soomaaliyeed, warshad-sameeye Soomaaliyeed, ganacsade Soomaaliyeed iyo qoys Soomaaliyeed.
• Sidaas darteed, ujeeddadeennu waa:
In aynu beeranno waxa aynu hadda soo dhoofsanno, aynu warshadeyno (process) waxa aynu hadda dhoofinno, isla markaana aynu abuurno awood wax-soo-saar oo ku filan in Soomaaliya si waarta isu quudiso.
• Tani waxay ka dhigan tahay in aynu noqono dal awood u leh inuu dunida tartamo.
• Soomaaliya waxay leedahay in ka badan 8.5 milyan oo hektar oo dhul ku habboon beerashada.
• Hase yeeshee, waxa aynu hadda isticmaalnaa qayb aad u yar oo ka mid ah kheyraadkan aan caadiga ahayn.
• Tani waa mid ka mid ah fursadaha dhaqaale ee ugu waaweyn ee aan weli si buuxda looga faa’iidaysan.
• Wabiyadeenna Jubba iyo Shabeelle, biyaha dhulka hoostiisa, kheyraadka xoolaha iyo deegaannadeenna kala duwan ee ku habboon wax-soo-saarka beeraha waxay Soomaaliya siinayaan aasaas dabiici ah oo ay ku dhisan karto dhaqaale beeraha iyo cuntada ah oo tartan geli kara.
• Su’aashu hadda ma aha in Soomaaliya ay leedahay awood beereed iyo in kale.
Su’aashu waxay tahay: ma haysannaa geesinimada, raasumaalka, tignoolajiyadda iyo siyaasadaha lagama maarmaanka u ah in aynu awooddaas soo saarno?
• Anigu waxaan aaminsanahay inaan haysanno.
• Dowladda Dan-Qaran way ka go’an tahay inay arrintaas xaqiijiso.
• Maalgashigu kuma kobco meel aanay caddayn siyaasadaha dowladda.
• Maalgashigu kuma kobco meel ay xeerarka iyo nidaamyadu yihiin kuwo aan la saadaalin karin.
• Maalgashiguna kuma kobco meel aanu maalgashaduhu garanayn cidda mas’uulka ka ah go’aanka.
• Sidaas darteed, Dowladda aan hoggaamiyo waxay xoojin doontaa siyaasadaha beeraha iyo maalgashigooda.
• Waxaan ka shaqayn doonnaa fududeynta beeeritaanka, waraabka, canshuuraha, maalgelinta, rukhsadaha, helitaanka suuqyada iyo ilaalinta maalgashaduhu.
• Waxaan xoojin doonnaa jawiga awood siinaya maalgashiga gudaha iyo kan caalamiga ah.
• Waxaan taageeri doonnaa jawi uu beeraleygu ku noqon karo ganacsade, ganacsaduhuna ku noqon karo shirkad ku shaqaysa ganacsiga beeraha, shirkaddaasina ay ku noqon karto dhoofiye.
farrinteenna ku socota maalgashadayaashu waa Soomaaliya in ay u furan tahay maalgashiga beeraha.
• Waxaan rabnaa maalgashi lagu sameeyo beeraha, waraabka, mashiinnada & qalabka beeraha, kaydinta iyo silsiladaha qaboojinta, warshadeynta (processing), baakadaynta & tastiiqinta, iyo sidoo kale maalgashiga dadka ka shaqeysiinaya nimaamkaas oo dhan.
• Mid ka mid ah caqabadaha ugu waaweyn ee haysta beeraleyda Soomaaliyeed waa kharashka wax-soo-saarka.
• Ma filan karno in beeraleygu kula tartamo cuntada dibadda laga keeno isaga oo adeegsanaya qalab qadiimi ah, waraab xaddidan iyo mashiinno qaali ah.
• Waxaan hirgelin doonnaa habab lagu taageerayo laguna dhiirrigelinayo makiinadaynta & casriyeynta beeraha, oo ay ku jiraan kabitaanno ku habboon iyo hannaan maaliyadeed oo lagu fududaynayo helitaanka mashiinnada beeraha.
• Waa inaan aragnaa cagafyo casri ah oo ka shaqeeya beeraha dalkeenna.
• Waxaan doonaynaa nidaamyo waraab oo casri ah.
• Waa inaan helnaa qalab casri ah oo lagu goosto dalagyada.
• Waxaan rabnaa xarumo kaydin.
• Waxaan rabnaa mashiinnada warshadeynta (processing machinery) oo ku dhow goobaha dalagyada lagu soo saaro.
Makiinadeyntu waxay ku saabsan tahay in beeraleyda Soomaaliyeed la siiyo qalab ay wax badan, si fudud, oo faa’iido badan ugu soo saaraan.
• Waxaan ku faraxsanahay in Shirweynahan laftiisu isku xirayo maalgashadayaasha iyo beeraleyda, isla markaana uu fududaynayo maalgelinta makiinadaynta beeraha.
• Tani waa tallaabada wax-ku-oolka ah ee aynu u baahan nahay.
• Waxaa jira sabab kale oo beeruhu ugu yihiin ajandaha horumarinta Qaranka udub-dhexaad.
Isbeddel dhab ah oo dhinaca beeraha ah ma dhici karo amni la’aan.
• Warbixintii ugu dambeysay ee saboolnimada waxay muujisay arrin aad muhiim u ah.
• Qaar ka mid ah bulshooyinka ay saboolnimadu sida weyn u saamaysay ayaa mar ka mid ahaa goobihii Soomaaliya loogu yiqiin inay ahaayeen goobaha wax-soo-saarka cuntada ee ugu muhiimsan. (breadbasket of Somalia).
• Beeraleydu sabool ma noqon sabab la xiriirta in dhulkoodu wax-soo-saar lahayn.
• Qaar badan ayaa laga hor istaagay inay beerahooda tacbadaan, sababtoo ah argagixisadu waxay qabsadeen kaymaha, waddooyinka iyo deegaannada miyiga, iyaga oo ka dhigtay saldhigyo ay rabshado ka fuliyaan.
• Khawaarijta ma aha oo keliya inay weerartay dadkeenna.
Waxay weerartay dhaqaalihii dalkeenna. Waxay weerartay beeraleydeenna. Waxay weerartay sugnaantii cuntadeenna.
• Tani waa sababta Dowladda Dan-Qaran ay dagaalka lagula jiro Al-Shabaab uga dhigtay mudnaanta koowaad ee Qaranka.
• Waxaan xoreynay dhul ballaaran oo ka mid ah dalkeenna.
• Waxaan dib u furnay waddooyin iyo deegaanno.
• Waxaan dib u soo celinnay joogitaanka iyo adeegyada dowladda.
• Waxaan sii wadi doonnaa hawlgalladeenna ilaa laga adkaado khatartan argagixiso.
Tuulo kasta oo aynu xoreyno waa goob suurtagal u ah maalgashi beereed.
• Waddo kasta oo aynu sugno waa marin dalagyadu ku gaaraan suuqyada.
• Beeraley kasta oo dib ugu laabta dhulkiisa wuxuu xoojinayaa dhaqaalaha Soomaaliya.
Sidaas darteed, amnigu waa siyaasad dhaqaale.
NTP waa wadiiqada qarankeennu kaga gudbayo nuglaanta una gudbayo wax-soo-saar.
• Iyadoo loo marayo Qorshaha Isbedelka Qaranka, waxaan dhiseynaa nidaam casri ah, wax-soo-saar leh oo tartan geli kara ee beeraha iyo cuntada.
• Waxaan kordhin doonnaa wax-soo-saarka annagoo adeegsanayna tignoolajiyad casri ah, makiinadayn iyo hab-beereedyo u adkaysata isbeddelka cimilada.
• Waxaan xoojin doonnaa silsiladaha qiimaha ee wax-soo-saarka beeraha. (Agri- value chain).
• Waxaan yareyn doonnaa khasaaraha ka dhasha dalagyada marka la goosto ka dib.
• Waxaan fududeyn doonnaa helitaanka suuqyada.
• Waxaan ballaarin doonnaa fursadaha beeraleyda iyo xoolo-dhaqatada ku tiirsan beeraha.
• Waxaan xoojin doonnaa adeegyada fidinta aqoonta beeraha iyo helitaanka maalgelinta.
• Waxaan maalgelin doonnaa kaydinta biyaha iyo adkaysiga cimilada.
• Waxaan isku xiri doonnaa soo-saareyaasha iyo farsameeyayaasha, farsameeyayaasha iyo suuqyada, suuqyada iyo macaamiisha.
Sidan ayaynu beeraha uga beddeli doonnaa wax-soo-saar nolol-maalmeed oo keliya ku salaysan, una beddelaynaa ganacsi iyo wax-soo-saar dhaqaale. (from subsistence to enterprise).
• Soomaaliya kama noqon karto dhoofiye weyn oo wax-soo-saarka beeraha ah iyadoo keliya kordhinaysa wax-soo-saarka badeecooyinka ceeriinka ah.
• Waa inaan qiime ku kordhinnaa wax-soo-saarkeenna.
• Waa inaan annagu warshadeynaa. (we must process).
• Waa inaan baakadaynaa. Waa inaan tastiiqinnaa (certify).
• Waa sameynaa wax-soo-saar ku qoran: “Made in Somalia” — “Waxaa lagu sameeyey Soomaaliya.”
• Aan tusaale u soo qaadanno sisinta.
• Waxaan awood u leennahay inaan soo saarno sisin tayo sare leh, hase yeeshee qiimaha ugu badan wuxuu inta badan ka dhashaa marxaladaha dambe — warshadeynta, soo saarista saliidda, baakadaynta iyo suuq-geynta caalamiga ah.
• Waa inaanan ku qancin inaan iibinno badeecad ceeriin ah, kadibna aan dib ugu soo iibsanno badeecad dhamaystiran oo qiimihii hore ka qaalisan.
Qiimaha waa in lagu abuuraa gudaha Soomaaliya.
• Taasi waxaa la mida miraha, khudaarta, badarka, wax-soo-saarka xoolaha, kalluunka & badeecooyinka kale ee beeraha.
• warshadeyntu waxay abuurtaa warshado.
• Warshaduhu waxay abuuraan shaqooyin.
• Shaqooyinku waxay abuuraan dakhli.
• Dakhliguna wuxuu abuuraa baahi/dalab. (demand).
Baahida waxay abuurtaa dhaqaale Soomaaliyeed oo xooggan.
• Dowladda keligeed ma beddeli karto beeraha Soomaaliya.
• Beeraleygu waa lama huraan. Sidoo kale maalgashaduhu. Bangigu waa lama huraan. Warshadeyuhu waa lama huraan. Gaadiidleydu waa lama huraan. Shirkadda tignoolajiyaddu waa lama huraan. Bah-wadaagta caalamiga ah ee horumarintuna waa lama huraan.
• Ganacsatada Soomaaliyeed waxaan leeyahay
Ha sugin mustaqbalka beeraha Soomaaliya. Ee adiga hadda dhis mustaqbalkaas.
• Maalgashadayaasha caalamiga ah waxaan leeyahay
Kaalaya oo maalgashada meel ay baahidu muuqato. (demand is already visible).
• Suuqa Soomaaliya wuxuu hadda soo dhoofsadaa cunto. Taasi waxay ka dhigan tahay in khatarta suuqu geyn aysan jirin. Baahidu hadda ayay taagantahay.
• Maalgasho wax-soo-saarka, kaydinta, waraabka, warshadeynta, saadka & gaadiidka, maalgelinta beeraha iyo Beeraleyda Soomaaliyeed.
• Shirar badan ayaan ku qabannay Soomaaliya. Ballanqaadyo badan ayaan saxiixnay. Istaraatiijiyado badan ayaan diyaarinay. Maanta, waxaan doonaynaa inaan hal tallaabo hore u qaadno.
Shirweynahan ha noqdo shirkii ballanqaadyadu loo beddelo maalgashi.
• Waxaan rabaa in qof kasta oo ka qaybgalaya shirkan uu ka baxo isagoo isweydiinaya hal su’aal oo wax-ku-ool ah.
Maxaan ka dhisi karaa Soomaaliya?
• Hal maalgashade ha ka baxo isagoo wata mashruuc beer. Mid kale ha la baxo qorshe warshadeyn. Mid kale ha la yimaado mashruuc xarun kaydin ah. Mid kale ha la baxo adeeg maaliyadeed oo loogu talagalay beeraleyda. Mid kale ha la yimaado mashruuc waraab.
• Mid kalena ha la baxo ganacsi dhoofin wax-soo-saar warshadeysan oo dhameystiran.
• Dowladda waxaa waajib ku ah inay shirkan ka baxdo iyadoo leh mas’uuliyado cad, waqtiyo cayiman iyo bartilmaameedyo la cabbiri karo.
• Waa inaan isku-cabbirnaa tirada hektarrada la beeray, tirada beeraleyda la maalgeliyey, tirada warshadaha la dhisay, tirada shaqooyinka la abuuray iyo tirada doollarka lagu hakiyay gudaha dalka.
• Waxaan doonaynaa inaan qiyaasno Soomaaliya shan sano kadib. Waa inay noo sawirantaa;
• Dhul badan oo la beeray. Beeraley badan oo adeegsanaya mashiinno casri ah. Waraab badan.Cunto badan oo gudaha dalka lagu soo saaro. Bakhaarro iyo silsilado badan. Warshadaha iyo warshadeynta oo badato. Wax-soo-saar badan oo Soomaaliyeed oo lagu iibiyo suuqyada gobolka iyo kuwa caalamka.
• Shaqooyin badan oo loo abuuro dhallinyarada.
Marti-sharafta qiimaha badan,
• Soomaaliya waxay gelaysaa cutub cusub. Waxaan ka guureynaa xaalad degdeg una guureynaa adkaysi iyo isku-filnaansho. Beero aan Barwaaqee.
Shirweynaha 2-aad ee Maalgashiga Nidaamka Beeraha iyo Cuntada — 2026 waa inoo furanyahay
• Mahadsanidiin.
